M. Jolanta Olech, USJK

ROZPOCZĄĆ NA NOWO OD CHRYSTUSA
Instrukcja Kongregacji Instytutów Życia Konsekrowanego

W dniu 19 maja 2002, w uroczystość Zesłania Ducha Świętego, kard. E. Martinez Somalo podpisał nowy dokument Kongregacji zajmującej się problemami życia konsekrowanego o znamiennym i nawiązującym do programu Kościoła[1] tytule: Rozpocząć na nowo od Chrystusa. Odnowione zaangażowanie życia konsekrowanego w trzecim tysiącleciu. Instrukcja została ogłoszona 14 czerwca 2002.

A. Kontekst

Już we wstępie autorzy Instrukcji mówią o kontekście tego dokumentu:
- Przede wszystkim wezwanie Ojca Świętego, wyrażone w Novo millennio ineunte, skierowane do całego Kościoła, aby u progu nowego tysiąclecia wypłynąć na głębię i podjąć z nową energią i nowym zapałem dzieło ewangelizacji i miłosierdzia, jako odpowiedź na dramat ludzkości: ofiarę nienawiści i śmierci, zatroskaną o ukierunkowania i ambiwalencje społeczeństwa zglobalizowanego; ludzkości tęskniącej za innym światem, już obecnym wśród nas (p. 1). Osoby konsekrowane w tym kontekście mają wybitną, profetyczną rolę do spełnienia.
- Konieczność odczytania na nowo i w sposób głęboki śladów Ducha i zalążków Słowa; obecności Zmartwychwstałego w historii świata. Od osób konsekrowanych, żywej pamiątki życia i działania Jezusa wśród braci (VC 22), oczekuje się, że będą prawdziwie konkretnym odzwierciedleniem działania Chrystusa, Jego miłości do każdej osoby (p. 2).
- Mija pięć lat od ukazania się adhortacji Vita consecrata. W związku z tym na Zebraniu Plenarnym Kongregacji w dniach 25-28.09.2001 dokonano oceny wpływu, jaki ten dokument wywarł na życie konsekrowane w świecie, i jego skuteczności w inspirowaniu odnowy. Stwierdzono, że poprzez głęboki wymiar chrystologiczny i eklezjalny życia konsekrowanego w perspektywie teologii trynitarnej przyczynił się do kształtowania nowej mentalności co do posłannictwa życia konsekrowanego. Jest to jednak dokument otwarty i choć pozostaje ważnym punktem odniesienia, zachęca do nowych refleksji na temat nowych form życia konsekrowanego i życia ewangelicznego (p. 3).
- Doświadczenia Jubileuszu 2000 i wnioski duszpasterskie, jakie z nich płyną, wymagają uważnego rozpatrzenia także w perspektywie życia konsekrowanego. Tym sprawom poświęcone było też wspomniane Zebranie Plenarne. Przy tej okazji Ojciec Święty skierował do Kongregacji list, w którym wskazał na niektóre priorytety i oczekiwania wobec życia konsekrowanego.

Dokument, o którym tu mowa, ma za zadanie, biorąc pod uwagę powyższy kontekst, pomóc życiu konsekrowanemu na całym świecie w głębszym wejściu we wskazania duszpasterskie Ojca Świętego (p. 4). Nie jest to dokument doktrynalny, lecz wskazania, po prostu instrukcja, aby proces nieustannej odnowy mógł przebiegać zgodnie z myślą Kościoła i z odpowiednią dynamiką.

B. Treść dokumentu

Instrukcja składa się z czterech części, których tytuły zawierają już zapowiedź treści:

1. Życie konsekrowane obecnością miłości Chrystusa pośród ludzi (pp. 5-10)
2. Odwaga w pokonywaniu prób i podejmowaniu wyzwań (pp. 11-20)
3. Życie duchowe na pierwszym miejscu (pp. 20-32)
4. Świadkowie miłości (pp. 33-46)

Ad 1. Życie konsekrowane obecnością miłości Chrystusa pośród ludzi (p. 5-10)

Jest to niemal hymn wdzięczności całego Kościoła za życie konsekrowane we wszystkich swoich tak zróżnicowanych formach:

- za dar, jakim Bóg Ojciec obdarował i nadal obdarowuje Kościół; wdzięczności za świadectwo radykalizmu pójścia za Chrystusem, za bycie znakiem żywej i twórczej obecności Chrystusa w świecie, za wspaniałość i bogactwo charyzmatów; za to, że przez świadectwo życia i pracę życie konsekrowane staje się przepowiadaniem kultury i stylu życia alternatywnego wobec tendencji dominujących w świecie.
- Podkreśla się wielkie rzeczy, jakich Bóg dokonuje w życiu konsekrowanym w tym czasie przemian, na drodze pogłębiania, oczyszczania, komunii, misji: intensyfikację i uproszczenie wzajemnych relacji, bardziej ewangeliczne przeżywanie rad, poszukiwanie modelu braterskiej wspólnoty, szkoły komunii ad intra, w Kościele i w świecie.
- W szczególny sposób akcentuje się wymiar świętości, obecny w pragnieniach osób konsekrowanych: żarliwą miłość w przeżywaniu formy życia Chrystusa, Maryi i Apostołów, pierwszeństwo łaski i wielkoduszne zaangażowanie apostolskie.
- Wspólnoty zakonne coraz częściej stają się miejscami słuchania i dzielenia się słowem, sprawowania liturgii, pedagogiki modlitwy, towarzyszenia duchowego i kierownictwa. Wpisuje się to, jako ważne zadanie konsekrowanych, w coraz większą tęsknotę współczesnych do pogłębienia życia duchowego, do życia modlitwy.
- Dokument wyraża wdzięczność za misyjny wymiar życia konsekrowanego i podziw dla wielorakich, nacechowanych ofiarnością i pomysłowością form działania misyjnego; za gotowość życia i działania, ze względu na miłość do Chrystusa, w warunkach ekstremalnych, na pierwszej linii, w sytuacjach granicznych. Odnosi się to także do mniszek, które dają ogromny duchowy wkład w misję Kościoła. Przypomina się też o tak licznych w wieku XX męczennikach wiary i miłości, którzy oddali życie za wierność Panu i Jego Ewangelii.

Część ta kończy się wezwaniem do stałej uległości Duchowi Świętemu, który wchodzi w nasze życie z niewymowną siłą, otwierając nowe możliwości, i promienieje blaskiem tajemnicy nad życiem konsekrowanych, poświeconym Królestwu Bożemu i dobru potrzebujących i opuszczonych. Ten sam Duch, autor i dawca charyzmatów, sprawia, że wymiar charyzmatyczny, który jest ciągle w rozwoju (to aluzja do rodzących się nowych form), przygotowuje nowy adwent Tego, który ma przyjść. Wzorem uległości Duchowi jest i zawsze pozostanie Matka Najświętsza, pierwsza konsekrowana.

Ad 2. Odwaga w pokonywaniu prób i podejmowaniu wyzwań (pp. 11-20)

Część druga stara się spojrzeć z realizmem chrześcijańskim na sytuację, w jakiej żyją i pracują dziś konsekrowani, stara się wypunktować niektóre najważniejsze trudności i zachęca do odwagi w pojmowaniu ich jako wyzwania do tego, by wzrastać i przeżywać głębiej własną konsekrację. Pisząc w sposób szczególny o trudnościach, Kongregacja pragnie wyrazić swą solidarność i życzliwą bliskość, podkreślając, że w perspektywie wiary także to, co negatywne, może stać się nowym początkiem.

Wśród najpoważniejszych trudności, które jednak mogłyby prowadzić do odnalezienia na nowo sensu i jakości życia konsekrowanego, wymienia się:

- spadek liczebny zgromadzeń i ich starzenie się,
- rodzące się wątpliwości co do tego, czy życie konsekrowane jest jeszcze zdolne przyciągnąć młodych, pewną nieufność wobec niego i czasami niewłaściwe traktowanie życia konsekrowanego,
- czasem promowanie laikatu, stowarzyszeń i ruchów w Kościele jako alternatywy wobec życia konsekrowanego,
- ze strony życia konsekrowanego - zasadzki miernoty w życiu duchowym, wzrastające wygodnictwo, mentalność konsumpcyjną, indywidualizm, przewagę osobistych projektów nad wspólnotowymi, osłabienie motywacji duchowych i ewangelicznych,
- złożoność sytuacji, związanych z prowadzeniem dzieł; problemy wzrastających wymagań społecznych i przepisów państwowych; pokusę aktywizmu i wydajności.

Trudności te mogą stanowić dla konsekrowanych nowy kairos, czas łaski od Pana, jeśli zostaną odczytane jako wezwania Ducha Świętego i jeśli na nie odpowiemy z odwagą. Tam, gdzie panuje kultura śmierci, konsekrowani mogą być z większą mocą świadkami, nosicielami i sługami życia. Przeżywane w autentyczny sposób rady ewangeliczne są potężnym antidotum na skażenie ducha, życia i kultury. Pewna nieufność wobec życia konsekrowanego może prowadzić nas do wyzwalającego oczyszczenia i duchowej intensyfikacji życia; spadek liczebny powinien być odczytany jako opatrznościowy znak, aby być małą trzódką - zaczynem, fermentem, znakiem i proroctwem.

Sumując - sprawy odczytywane jako trudności są apelem, aby głębiej przeżywać konsekrację, której świadectwo jest dziś tak bardzo potrzebne.

Szczególną rolę w odnajdywaniu sensu i budowaniu nowej jakości życia konsekrowanego mają przełożeni. Wymaga się od nich, aby nie rezygnowali - wobec pewnego kryzysu autorytetu i kontestacji - ze swej misji animowania, braterskiej pomocy, doradzania, słuchania, dialogu. Jednocześnie powinni promować we wspólnotach zasady współuczestnictwa wszystkich członków i wspólnotowego rozeznania oraz pobudzać współbraci (współsiostry) do podejmowania współodpowiedzialności za życie wspólnoty - w duchu komunii, która promuje i zapewnia rzeczywiste uczestniczenie wszystkich. Wymaga to przemyślanej, solidnej i konsekwentnej formacji.

Ta formacja nie może ograniczać się tylko do pewnego okresu życia. Powinna mieć ona charakter permanentny, angażować całe życie, formować osobę, serce, umysł i wolę, czyniąc ją podobną do Jezusa Chrystusa. Tak rozumiana formacja przedstawia teologiczny sposób myślenia o życiu konsekrowanym i nigdy się nie kończy. Osoba konsekrowana musi uczyć się całe życie, pozwalając się kształtować przez każdy ułamek prawdy i piękna, które napotyka; przede wszystkim jednak - przez codzienne życie, własną wspólnotę, przez braci i siostry, przez to, co zwykłe i nadzwyczajne w codzienności; przez modlitwę, trud apostolski, radości i cierpienia, aż do śmierci (p. 15). Decydujące jest otwarcie się na drugiego i na inność oraz stosunek do czasu, który jest nam dany jako dar, powinniśmy więc wchodzić weń z mądrością.

Dokument podkreśla pierwszoplanowe znaczenie formacji permanentnej wobec formacji początkowej i animacji powołaniowej. W jakimś sensie skuteczność tych dwóch zależy od tej pierwszej - jako świadectwa.

Owocem tak rozumianej formacji jest przeżywanie powołania jako daru i z wdzięcznością, a to rodzi pragnienie dzielenia się nim z innymi. W ten sposób każda osoba konsekrowana staje się animatorem powołaniowym (lub odstrasza...). Kto bowiem jest powołany, nie może nie stać się tym, który powołuje (p. 16).

Ważnym wyzwaniem, wobec którego stajemy, jest praca powołaniowa, najpierw jako świadectwo i modlitwa, gorąca wiara w to, że Pan Bóg może wzbudzić synów Abrahama nawet z kamieni, a następnie jako współdziałanie Kościoła lokalnego (biskupów, kapłanów, świeckich, osób konsekrowanych). To Kościół lokalny jest miejscem uprzywilejowanym, a w nim osoby konsekrowane, animujące wspólnoty chrześcijańskie. Same zaś wspólnoty zakonne powinny być otwarte, autentyczne i zdolne do dzielenia się ideałami swego życia.

Troska o powołania jest zadaniem priorytetowym i decydującym dla przyszłości, ale stawia konsekrowanym wymagania, aby nadali głęboki sens ewangeliczny swojej obecności w Kościele i swej posłudze ludzkości (p. 17) i aby rozwijali zdolność do głębszego spotkania z drugim człowiekiem. Instrukcja przestrzega przed delegowaniem sprawy powołań specjalistom od tych spraw. Przypomina, że jest to zadanie całych wspólnot i każdej osoby konsekrowanej, która musi nauczyć się pedagogiki budzenia powołania, kontaktu z młodymi, dzielenia się darem, uzasadnienia własnego wyboru, podania motywów własnej tożsamości.

Jeśli chodzi o formację nowych powołań, Instrukcja przypomina wydane wcześniej dokumenty[2] i zawarte tam wskazania. Podkreśla sprawę właściwego rozeznania, dobrze ustawionych programów, integrujących wszystkie wymiary formacji, a także niektóre problemy, wynikające z konfrontacji z dominującymi poglądami współczesnej kultury, płynące z różnicy pokoleń, z wielokulturowości. Kładzie nacisk na dialog w formacji i wychowanie do dialogu, do komunii, a przede wszystkim do życia w twórczej wierności tradycji duchowej i apostolskiej instytutu (p. 18). Formacji należy poświęcić odpowiedni czas i najlepsze siły. Jest to inwestowanie w przyszłość.

Na koniec tej części Instrukcja przypomina niektóre szczególne wyzwania, wśród nich problem wielkich dzieł prowadzonych przez zakony i szukanie dróg wyjścia z obecnej trudnej sytuacji (może przez współpracę międzyzakonną) oraz sprawę inkulturacji, jako drogę nowego ubogacenia, dynamizmu duchowego i apostolskiego.

Ad 3. Życie duchowe na pierwszym miejscu (pp. 20-32)

Cała ta część, najdłuższa, zawiera ukierunkowania dla formacji permanentnej i stawiania czoła zagrożeniem i pokusom w perspektywie papieskiego wezwania do rozpoczęcia drogi na nowo od Chrystusa i z Chrystusem. Trzeba pozwolić się prowadzić Duchowi Świętemu, stawiając na pierwszym miejscu w konkrecie codzienności życie według Ducha. To powtórzone wezwanie Papieża, kierowane do całego Kościoła, nabiera szczególnej mocy, gdy kieruje je do osób konsekrowanych. Życie według Ducha musi stawiać w centrum osobę Jezusa Chrystusa. Oznacza to szczególną komunię miłości z Nim, prowadzi do nawrócenia i odnowy, nadaje szczególny wymiar i sens wszystkim elementom życia konsekrowanego, radom ewangelicznym, życiu braterskiemu, misji; czyni osoby konsekrowane mocnymi, wiernymi i śmiałymi.

Droga ta musi obligatoryjnie być naznaczona kontemplacją jaśniejącego Oblicza Chrystusa, obecnego w Słowie i w Sakramentach, szczególnie w Eucharystii; w Kościele i w każdej wspólnocie, zjednoczonej w Jego imię; w każdej osobie, szczególnie w najmniejszych, biednych, tych, którzy cierpią i są w potrzebie; w każdym wydarzeniu radosnym i smutnym, w próbie i w radości, w cierpieniu i w chorobie. Owocem kontemplacji i spotkania z Chrystusem jest świętość.

Mówiąc o tych przemieniających "miejscach spotkania", Instrukcja omawia kolejno:

- rolę Słowa Bożego, słuchanego, kontemplowanego, dzielonego z innymi - pokarmu dla życia i modlitwy. Osoby konsekrowane, karmione Słowem, stają się ludźmi nowymi, wolnymi, ewangelicznymi, a przez to autentycznymi sługami Słowa w dziele ewangelizacji (p. 24);

- potrzebę modlitwy i kontemplacji (codzienna kontemplacja Chrystusowego Oblicza, modlitwa osobista, Liturgia Godzin; wierność modlitwie osobistej i wspólnotowej);

- Eucharystię, jako uprzywilejowane miejsce spotkania z Panem (wszyscy potrzebujemy codziennego wiatyku, spotkania z Panem, aby zanurzyć codzienność w Bożym czasie, uobecnionym przez celebrację Pamiątki Paschalnej, p. 26). Eucharystia jest przestrzenią kształtowania odnowionej ofiary ze swego życia, projektu życia wspólnego, misji apostolskiej; jest świadectwem komunii i prorockim znakiem braterstwa w podzielonym i zranionym świecie; miejscem budowania duchowości komunii. Niezbędne warunki owocowania to: przebaczenie i wzajemna miłość.

-przeżywanie tajemnicy Chrystusa Ukrzyżowanego, który dał życie na okup za wielu (Oblicze Chrystusa w czasie próby), wyrażające się w tradycji poprzez różne formy ascetyczne. Pielęgnując z należytym rozeznaniem to, co pochodzi z tradycji, zachęca się do szukania form, które lepiej odpowiadałyby naszym czasom, przede wszystkim takich, które towarzyszą trudom apostolskim i zapewniają wielkoduszność w służbie.
I pełne głębi zdanie: Dzisiaj krzyż, który trzeba brać codziennie na ramiona, może mieć także wymiar wspólnotowy, jak starzenie się instytutu, nieprzystosowanie struktur, niepewność jutra (p. 27). Wsłuchiwanie się w krzyk Chrystusa z krzyża w sytuacjach cierpienia osobistego, wspólnotowego i społecznego, w wołaniu ludzi cierpiących, chorych, w więźniach, grzesznikach; w nowych przestrzeniach ubóstwa materialnego, moralnego i duchowego. Bo Chrystus bierze na siebie całe zło, aby je odkupić.
Włączenie w tajemnicę krzyża to także uznanie obecności grzechu w sercach i w życiu wszystkich oraz ofiarowanie i przyjęcie posługi pojednania (mysterium pietatis), przede wszystkim w Sakramencie Pokuty.

- Duchowość komunii, jako mentalność, styl życia i działania. Dokument przypomina tekst VC (46): Od osób konsekrowanych oczekuje się, by były prawdziwymi mistrzami komunii i by żyły jej duchowością, jako świadkowie i twórcy owej "wizji komunii", która zgodnie z zamysłem Bożym stanowi zwieńczenie historii człowieka.
Czym jest ta duchowość komunii:
* to przede wszystkim spojrzenie utkwione w tajemnicy Trójcy Świętej w nas samych i w naszych braciach i siostrach;
* zdolność odczuwania i przyjmowania więzi z bratem w wierze w tajemnicy Ciała mistycznego;
* stąd empatia, zdolność do dzielenia radości i cierpień, troska o potrzeby innych, ofiarowanie głębokiej przyjaźni;
* to spojrzenie życzliwe i pozytywne, dostrzeganie przede wszystkim dobra, przyjmowanie drugiego jako daru, umiejętność dania miejsca bratu i noszenie brzemion.

Krótko mówiąc: przyjęcie drugiego jako Sakramentu Chrystusa i spotkania z Bogiem.

Instrukcja dostrzega znaczące przemiany, jakie dokonały się w tym właśnie kierunku we wspólnotach życia konsekrowanego, i ze szczególną nadzieją patrzy na wspólnoty wielonarodowe i wielokulturowe, jako swoiste laboratorium duchowości komunii.

Przestrzenią dla budowy tej duchowości komunii jest otwarcie na inne charyzmaty, komunia z innymi instytutami i formami życia konsekrowanego, wzajemna pomoc, solidarność, współpraca. Mają w tym swój wielki udział unie i konferencje, skupiające konsekrowanych na różnych poziomach. Duchowość komunii jest podstawowym kryterium w relacji do nowych form życia konsekrowanego (oczekuje się od nich dialogu i komunii oraz wystrzegania się przekonania, że są alternatywą dla istniejących form), w kontaktach z charyzmatycznymi ruchami i stowarzyszeniami. Przypomina się też zasady uczestniczenia zakonników w tych ruchach: Jedność Kościoła bowiem nie oznacza jednolitości, ale połączenie w organiczną całość uprawnionych odmienności (p. 30).

Osobny akapit poświęcony jest współpracy ze świeckimi. Instrukcja przypomina wiele już powstałych interesujących inicjatyw w kierunku wymiany darów i zachęca do szukania nowych form współpracy w dziele ewangelizacji, pomocy, dzielenia się bogactwem duchowym w postawie komunii i odnowionego doświadczenia braterstwa ewangelicznego we wzajemnej wymianie charyzmatów i dopełnianiu się, z poszanowaniem odrębności.

- Ostatni punkt tej części (32) przypomina zasady budowania wspólnoty komunii z Pasterzami, przede wszystkim z Papieżem i biskupami. Nie można bowiem kontemplować Oblicza Chrystusa bez dostrzeżenia go jaśniejącego w swoim Kościele. Kochać Chrystusa znaczy kochać Kościół w jego osobach i instytucjach.
Kluczowym problemem pozostaje przeciwstawianie się tendencjom odśrodkowym, podważającym zasady wiary i moralności, lojalność, działanie na rzecz jedności. Instrukcja mówi z uznaniem o tych konsekrowanych, którzy angażują się intelektualnie w badanie delikatnych problemów naszej epoki, zachęca jednocześnie do wierności umysłu i serca wobec Magisterium Kościoła. W kilku zdaniach przypomina i ponawia wezwanie do przekładania nauczania Soboru Watykańskiego II na język praktyki, szczególnie w zakresie - w tym przypadku - relacji między zakonnikami a duchowieństwem we wspólnym dziele ewangelizacji. Miłość i służba w Kościele powinny być przeżywane we wzajemności, która jest obecna w miłości.

Ad 4. Świadkowie miłości (pp. 33-46)

Część ta w całości niemal jest zachętą do nowości jako owocu życia przemienionego radami ewangelicznymi. Staje się ono cichym świadectwem, wymownym sprzeciwem wobec nieludzkiego świata, promuje osobę ludzką i rozbudza nową wyobraźnię miłosierdzia. Oznacza to w praktyce: rozpoznawać na nowo Chrystusa i Jemu służyć z wrażliwością, dynamizmem, wyobraźnią i pomysłowością Założycieli i Założycielek. Kto prawdziwie poznał Chrystusa, nie może zatrzymać Go dla siebie, ale winien Go głosić (p. 33). Fundamentem i metodą tej służby jest świadectwo życia i duchowość komunii, a konkretnym wyrazem - dzieła miłości. Obszar służby jest tak rozległy jak świat, a wśród wielu naglących potrzeb na pierwszym miejscu staje - najbliższa sercu Papieża - opcja na rzecz ubogich: i tych wskazanych przez Ewangelię, i tych nowych form ubóstwa, rodzących się w naszym świecie (rozpacz z powodu bezsensu życia, narkomania, opuszczenie w starości i chorobie, dyskryminacja społeczna, naruszanie praw ludzkich, degradacja środowiska).

Patrząc z podziwem na pomysłowość miłości i wszechstronne dzieła, których dokonywali konsekrowani w służbie ludziom, osoby konsekrowane nie mogą dziś nie odczuwać konieczności zadziwiania nadal świata, pod natchnieniem Ducha Świętego, nowymi formami czynnej miłości ewangelicznej, odpowiadającej potrzebom naszych czasów (p. 36). Mówiąc o starych i nowych formach tej misji, Instrukcja wskazuje na niektóre obszary, oczekujące w sposób szczególny nowej wyobraźni miłosierdzia ze strony konsekrowanych:

- przepowiadanie Chrystusa narodom aż po krańce świata i w duchu inkulturacji;
- służba życiu we wszelkich formach, włącznie z nowymi, czasem delikatnymi i kontrowersyjnymi dziedzinami;
- szerzenie prawdy, szczególnie w świecie edukacji, wychowania, w różnych dziedzinach kultury;
- otwarcie na wielkie dialogi ze wszystkimi: w różnych formach dialogu ekumenicznego, międzyreligijnego, z tymi, którzy nie wyznają żadnej religii; dialogu otwartego, a jednocześnie odważnego;
- wobec współczesnych wyzwań (dewastacja środowiska naturalnego, zagrożenia pokoju, chciwość dóbr, żądza przyjemności, bałwochwalczy kult władzy, deptanie podstawowych praw człowieka): szacunek dla osoby ludzkiej od poczęcia aż do naturalnej śmierci. Szczególna jest tu rola instytutów świeckich w przemienianiu świata według pragnień Chrystusa: świeccy wśród świeckich, jako sól i światło.

Ostatni punkt Instrukcji kieruje wzrok konsekrowanych przed siebie i ku górze. Zwraca się przede wszystkim do młodych, stróżów poranka, wzywając ich, aby z odwagą pozwolili Ojcu kształtować się mocą Ducha na wzór Chrystusa, aby ofiarowywać wszystkim czytelne i radosne świadectwo swej "specyficznej formy przyjęcia tajemnicy Chrystusa" i specyficznej duchowości swego instytutu. Młodzi muszą być prawdziwymi protagonistami własnej formacji. Powoli będą przejmowali odpowiedzialność za życie i działanie swych instytutów, za ich zdolność do nieustannej odnowy. Mocni siłą swoich ideałów, staną się wartościowymi świadkami świętości, która jest wysoką miarą bycia chrześcijanami.

Maryja, pierwsza konsekrowana, wspiera nas w codziennym zaangażowaniu, abyśmy postępowali w sposób godny powołania, jakim zostaliśmy wezwani, i pomaga, abyśmy stawali się w świecie "odblaskiem" Chrystusa i otwierali się na łaskę, która czyni nas nowymi ludźmi.

Tę nadzieję głoszą w Kościele osoby konsekrowane, idąc przez wieki ze swymi braćmi i siostrami na spotkanie z Chrystusem Zmartwychwstałym.

C. Wnioski i akcenty
1. Instrukcja nie jest dokumentem dogmatycznym ani nie ma charakteru normatywnego. Stanowi natomiast próbę wydobycia pewnych akcentów i wskazania ukierunkowań dla życia konsekrowanego w oparciu o papieski program odnowy życia Kościoła u progu nowego tysiąclecia i w perspektywie nowej ewangelizacji. Pamiętamy, że centrum tego programu stanowi odnowiona i pogłębiona osobista relacja z Jezusem Chrystusem, owocująca głębokim, pełnym zapału i poszukującym nowych form zaangażowaniem w misję głoszenia Chrystusa. Owocem tego związania z Chrystusem i uległości Duchowi Świętemu ma być pogłębione, coraz bardziej powszechne dążenie do świętości, ukazywanej jako nadzwyczajne zaangażowanie w chrześcijańskiej (zakonnej) codzienności.

2. Instrukcja bazuje na wizji życia konsekrowanego w perspektywie trynitarnej, którą mamy w adhortacji Vita consecrata. Uzupełnia ją o pewne akcenty, obecne przede wszystkim w Novo millennio ineunte. Akcentuje z dużą mocą duchowy wymiar życia konsekrowanego, rozumiany jako życie według Ducha, w uległości Duchowi Świętemu, ze wzrokiem utkwionym w jaśniejące Oblicze Chrystusa (dokument miał nosić nazwę Christi splendor) i obejmujący całego człowieka. W dokumencie uderza ta integralność wizji, koncentracja całej osoby - z tym, kim jest, kim się staje, co myśli i jak działa - w tych właśnie perspektywach. Akcenty te obecne były już wcześniej w dokumentach Kościoła, ale dobrze jest odczytać je na nowo w takim ujęciu. Oczywiście, to życie według Ducha wymaga spełnienia pewnych warunków, podporządkowania się prawom życia duchowego, stąd duża część Instrukcji poświęcona jest roli sakramentów, modlitwy, ascezy.

3. W Instrukcji łatwo odczytać wielki szacunek i wdzięczność w stosunku do tego, co jest tradycją życia konsekrowanego, zarówno w wymiarze duchowym, jak i w działaniach. Jednocześnie jednak jest wiele zachęty i wołania o to, aby dać się prowadzić Duchowi, obecnemu w świecie dziś, i szukać nowych form, sposobów wyrażenia wartości, nowych pól pracy apostolskiej. Odnotowuje się (mimo pewnych uwag krytycznych wobec współczesnej kultury) duże zaufanie do tego dziś, jako uprzywilejowanego miejsca naszego dojrzewania do świętości i udziału w przepowiadaniu Chrystusowego orędzia.

4. Wydaje się, że może po raz pierwszy postawiono tak zdecydowanie tezę o pierwszeństwie formacji permanentnej wobec formacji początkowej i animacji powołaniowej. Wynika to z myśli przewodniej dokumentu, którą można by streścić najprościej tak: jesteśmy - osoby konsekrowane - potrzebni Kościołowi i światu, i to bardzo, ale pod pewnymi warunkami. Musimy być tacy, jakimi być powinniśmy, i dorastać nieustannie do tych wielkich ideałów, które uznajemy za nasze. To codzienne dorastanie wymaga odpowiedniej formacji osobowej, integralnej i trwającej przez całe życie, aby kształtowała ona ludzi prawdziwie według pragnień Chrystusa i będących Jego "odblaskiem". Tacy ludzie stają się świadkami bez słów, mają moc przyciągania dla poszukujących i przykładu dla młodszych.

5. Motywem przewodnim, fundamentem życia i jednocześnie metodą w najszerszym tego słowa znaczeniu jest duchowość i życie komunii. Życie konsekrowane jako dom i szkoła komunii - to idea tak bardzo przez Jana Pawła II podkreślana, szczególnie w wypowiedziach przedjubileuszowych i u progu nowego tysiąclecia. Ten motyw, wezwanie, przenika właściwie wszystkie inne tematy, zarówno związane z życiem osobistym i wspólnotowym osób konsekrowanych, jak i ich udziałem w misji.

6. Odnosi się wrażenie, że dokument dostrzega w całej rozciągłości trudną sytuację, w jakiej znajdują się dziś tradycyjne formy życia konsekrowanego. Nie lekceważy wagi sytuacji, ale zachęca, aby spojrzeć na nią oczyma wiary i nadziei, jako na szansę, jak na nowy początek odnowionego życia, może słabszego w wymiarach ludzkich (mniej ludzi, mniej dzieł, mniejsze środki materialne), ale życia, które staje się zaczynem, solą i światłem. Jest w tym dużo optymizmu i nadziei, ale także zachęta do odważnych i zdecydowanych kroków naprzód.

7. Ostatni wreszcie motyw, który przewija się przez cały niemal dokument, to dostrzeżenie i kontemplowanie Oblicza Chrystusa we współczesnym świecie, w jego cierpieniach i zranieniach, w jego ambiwalencjach i skandalach głodu, nędzy, nierównych szans, pogwałcenia praw człowieka, przemocy, rozpaczy, zrodzonej z bezsensu życia i degradacji, niszczenia środowiska... Ta opcja na rzecz ubogich w tradycyjnym rozumieniu tego słowa i ubogich, których rodzi współczesny świat i kultura, jest szczególnie bliska Papieżowi i liczy on na to, że zakonnicy z odwagą i nową wyobraźnią miłosierdzia podejmą tę problematykę, idąc do pracy jakby w pierwszym szeregu i na krańce świata. Papież uważa, że jest to przecież naturalna konsekwencja konsekracji. Nie można bowiem poznać i pokochać Chrystusa i nie nieść Go najbardziej potrzebującym, wśród których pragnie On być w szczególny sposób. Powiedział przecież o sobie: nie przyszedłem leczyć zdrowych i dobrze się mających...

[1]Por. List Apostolski Jana Pawła II Novo millennio ineunte.
[2]Potissimum institutioni i Współpraca międzyzakonna w dzie-dzinie formacji.

1 października 2002 r.