|
Strona 1 z 4 PRZYGOTOWANIE DO XI SYNODU BISKUPÓW
LINEAMENTA (omówienie)
S. Jolanta Olech USJKPrzygotowanie
Na to, że Eucharystia stanie się jednym z ważnych tematów nauczania papieskiego w trzecim tysiącleciu, wskazywały poprzednie dokumenty. List apostolski Novo millennio ineunte (z 6 stycznia 2001 roku) w rozdziale III, zatytułowanym: Na nowo rozpoczynać od Chrystusa, wskazuje na pewne priorytety duszpasterskie, dostrzeżone szczególnie wyraźnie dzięki doświadczeniu Jubileuszu (NMI, 29). Jest wśród nich m.in. niedzielna Eucharystia, której Jan Paweł II poświęca dwa punkty wspomnianego dokumentu (NMI, 35-36). Odwołuje się do fundamentalnego stwierdzenia Soboru Watykańskiego II, który w Konstytucji o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium (p.10) nazwał liturgię Eucharystii szczytem, do którego zmierza działalność Kościoła, i jednocześnie źródłem, z którego wypływa cała jego moc.
Dalej Ojciec Święty w NMI wytycza konkretne linie działania (zasygnalizowane już także w jego wcześniejszym liście apostolskim Dies Domini z 31 maja 1998 roku):
W XX stuleciu, a zwłaszcza w okresie posoborowym, wspólnota chrześcijańska nauczyła się znacznie dojrzalej sprawować sakramenty, a zwłaszcza Eucharystię. Należy dalej iść w tym kierunku, przywiązując szczególne znaczenie do Eucharystii niedzielnej i do samej niedzieli, przeżywanej jako specjalny dzień wiary, dzień zmartwychwstałego Pana i daru Ducha Świętego, prawdziwa Pascha tygodnia. Od dwóch tysięcy lat rytm chrześcijańskiego życia wyznaczany jest przez pamiątkę owego "pierwszego dnia tygodnia", w którym zmartwychwstały Chrystus przyniósł Apostołom dar pokoju i Ducha. Prawda o zmartwychwstaniu Chrystusa jest najgłębszym fundamentem, na którym opiera się chrześcijańska wiara, jest wydarzeniem umieszczonym w centrum tajemnicy czasu i zapowiedzią ostatniego dnia, kiedy to Chrystus powróci w chwale. Nie wiemy, jakie wydarzenia przyniesie nam nowe tysiąclecie, ale mamy pewność, że nic nie zdoła wyrwać go z ręki Chrystusa, "Króla królów i Pana panów", i właśnie dlatego sprawując Paschę nie tylko raz w roku, ale w każdą niedzielę, Kościół będzie nadal wskazywał każdemu pokoleniu to, "co stanowi zwornik całej historii, w którym ta Tajemnica początków spotyka się z tajemnicą ostatecznego przeznaczenia świata".
Chciałbym zatem raz jeszcze przypomnieć, podobnie jak to uczyniłem w Liście apostolskim Dies Domini, że udział w Eucharystii powinien naprawdę być dla każdego ochrzczonego sercem niedzieli. Jest to powinność, której nie można pominąć, a przeżywać ją należy nie tylko jako wypełnienie przepisanego obowiązku, ale jako niezbędny element prawdziwie świadomego i spójnego życia chrześcijańskiego. Wkraczamy w tysiąclecie, które - jak można przewidywać - będzie się charakteryzowało wzajemnym przenikaniem się kultur i religii, także w krajach o dawnej tradycji chrześcijańskiej. W wielu regionach chrześcijanie stają się "małą trzódką". Stawia to przed nimi zadanie bardziej wyrazistego świadczenia o szczególnych cechach swojej tożsamości, często w osamotnieniu i wbrew trudnościom. Jedną z tych cech jest obowiązek uczestnictwa w liturgii eucharystycznej w każdą niedzielę. Niedzielna Eucharystia, będąc cotygodniowym zgromadzeniem chrześcijan jako rodziny Bożej wokół stołu Słowa i Chleba życia, w naturalny sposób przeciwdziała jej rozproszeniu. Jest miejscem uprzywilejowanym, w którym nieustannie głosi się i kultywuje komunię. Właśnie poprzez udział w Eucharystii dzień Pański staje się także dniem Kościoła, który dzięki temu może spełniać skutecznie swoje zadanie jako sakrament jedności (NMI, 35-36).
Tajemnicę ustanowienia Eucharystii, będącej sakramentalnym wyrazem misterium paschalnego, Jan Paweł II włączył - z innymi tajemnicami światła - do różańca (List apostolski Rosarium Virginis Mariae, ogłoszony 16 października 2002 roku).
W adhortacji Vita consecrata w kontekście budowania komunii we wspólnotach życia konsekrowanego pisze o wzajemnej miłości członków wspólnoty, miłości karmionej Słowem i Eucharystią (VC, 42), a potem dłuższy passus poświęca sprawowaniu Eucharystii jako podstawowego i skutecznego środka umacniania komunii z Chrystusem:
Jest ona sercem życia kościelnego, a tym samym także życia konsekrowanego. Czyż osoba powołana do tego, by przez profesję rad ewangelicznych uczynić Chrystusa jedynym sensem swojego istnienia, mogłaby nie dążyć do nieustannego pogłębiania komunii z Nim poprzez codzienny udział w sakramencie, który Go uobecnia, w ofierze, która odnawia Jego dar miłości złożony na Golgocie, i w uczcie, która daje pokarm i siły pielgrzymującemu Ludowi Bożemu? Z samej swej natury Eucharystia stanowi centrum życia konsekrowanego - osobistego i wspólnotowego. Jest codziennym wiatykiem i źródłem duchowości dla jednostki i dla całego Instytutu. Każda osoba konsekrowana jest powołana, aby przeżywać w niej paschalną tajemnicę Chrystusa, jednocząc się z Nim w ofierze z własnego życia, składanej Ojcu przez Ducha Świętego. Gorliwa i długotrwała adoracja Chrystusa obecnego w Eucharystii pozwala w pewien sposób doświadczyć tego, co przeżył Piotr podczas Przemienienia: "Dobrze, że tu jesteśmy". Przez sprawowanie misterium Ciała i Krwi Chrystusa umacnia się też i wzrasta jedność i wzajemna miłość tych, którzy poświęcili swoje życie Bogu (VC, 95)1.
Eucharystii w życiu Kościoła Jan Paweł II w całości poświęcił swą 14. encyklikę: Ecclesia de Eucharistia. Encyklika ogłoszona została w Wielki Czwartek 2003 roku w miejsce tradycyjnego listu Papieża do kapłanów.
Zgromadzenie nadzwyczajne Synodu Biskupów w 1985 r. - czytamy w encyklice - uznało "eklezjologię komunii" za centralną i podstawową ideę zawartą w dokumentach Soboru Watykańskiego II. Kościół pielgrzymujący tu na ziemi jest wezwany do podtrzymywania i pogłębiania zarówno komunii z Bogiem w Trójcy Jedynym, jak i komunii między wiernymi. W dążeniu do tego celu ma do dyspozycji Słowo i sakramenty, przede wszystkim Eucharystię, dzięki której Kościół "ustawicznie żywi się i wzrasta", i w której jednocześnie sam siebie wyraża. Nie przez przypadek więc pojęcie komunia stało się szczególnym określeniem tego wyjątkowego sakramentu (EEuch, 34).
Adhortacja apostolska Ecclesia in Europa (ogłoszona 28 czerwca 2003 roku), będąca właściwie papieskim przesłaniem o nowej nadziei dla Europy (słowo: "nadzieja" pojawia się w adhortacji ponad 130 razy), również na Eucharystię każe nam spojrzeć w aspekcie nadziei, która nam, pielgrzymom doczesności, pozwala poczuć przedsmak wieczności:
Z tego "źródła i zarazem szczytu całego życia chrześcijańskiego" Kościół pielgrzymujący czerpie wszelką nadzieję. Eucharystia bowiem "daje (...) impuls i pozwala nam z żywą nadzieją spełniać nasze codzienne zadania i obowiązki".
Wszyscy jesteśmy wezwani, by wyznawać wiarę w Eucharystię, "zadatek przyszłej chwały", w przekonaniu, że komunia z Chrystusem, którą przeżywamy jako pielgrzymi w doczesności, daje nam przedsmak ostatecznego spotkania w dniu, w którym "będziemy do Niego podobni, bo ujrzymy Go Takim, jakim jest" (1J 3, 2). Eucharystia jest "doczesnym przedsmakiem wieczności", jest Boską obecnością i komunią z nią; jako pamiątka Paschy Chrystusa z samej swej natury wnosi w ludzkie dzieje łaskę. Otwiera na Bożą przyszłość; będąc komunią z Chrystusem, z Jego ciałem i krwią, jest uczestnictwem w życiu wiecznym Boga (EEur, 75).
W Polsce od Środy Popielcowej 2004 roku weszły w życie przepisy liturgiczne, dotyczące sprawowania Eucharystii, zawarte w nowym Ogólnym wprowadzeniu do Mszału rzymskiego (wyd. przez Pallottinum w 2004 r.).
Została też opublikowana w języku polskim instrukcja Redemptionis sacramentum [tzn. Sakrament odkupienia]: O tym, co należy zachowywać, a czego unikać w związku z Najświętszą Eucharystią, podpisana 25 marca 2004 przez Kongregację ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, a zaprezentowana publicznie 23 kwietnia 2004. Instrukcja przypomina niektóre szczegółowe normy, dotyczące sprawowania Eucharystii2.
Lineamenta (omówienie)
W najbliższych dniach w Kościele powszechnym rozpoczyna się Rok Eucharystii, ogłoszony przez Jana Pawła II podczas uroczystości Bożego Ciała 10 czerwca 2004 roku. Rok Eucharystii zainaugurowany zostanie 48. Międzynarodowym Kongresem Eucharystycznym w Guadalajarze w Meksyku, który odbędzie się w dniach 10-17 października (pod hasłem: "Eucharystia - światło i życie na nowe tysiąclecie"), a zakończy się w październiku przyszłego roku XI Zwyczajnym Synodem Biskupów.
Lineamenta - dokument inspirujący i porządkujący refleksję przedsynodalną - dostępny jest na stronie internetowej Stolicy Świętej:
http://www.vatican.va/roman_curia/synod/documents/rc_synod_doc_20040528_lineamenta-xi-assembly_pl.html
Dokument zatytułowany jest: Eucharystia: źródło i szczyt życia i posłannictwa Kościoła. Wyrażenie Eucharistia fons et culmen vitae et missionis Ecclesiae wzięte jest z nauczania Soboru WatykańskiegoII.
Tekst przygotowuje Sekretariat Generalny Synodu Biskupów, z pomocą ekspertów, i jest to pierwszy krok w procesie powszechnej konsultacji, która ma za zadanie pomóc wszystkim Kościołom lokalnym, rozsianym po całym świecie, zaangażować się w tok prac synodalnych poprzez refleksję, modlitwę i odpowiednie wskazówki...(Wprowadzenie).
Do tekstu dołączony jest kwestionariusz, zawierający 20 pytań. Odpowiedzi nadesłane do Sekretariatu Synodu do 31 grudnia tego roku posłużą do przygotowania dokumentu roboczego (instrumentum laboris), stanowiącego podstawę pracy Synodu.
We Wprowadzeniu kard. Jan P. Schotte, Sekretarz Generalny Synodu Biskupów, zachęca:
Jest pragnieniem, aby ten Zarys pobudził Konferencje Episkopalne, Kościoły Wschodnie sui iuris, Dykasterie Kurii Rzymskiej i Radę Wyższych Przełożonych do refleksji oraz do weryfikacji działalności duszpasterskiej, zapraszając także wszystkie organizmy Kościoła do dania kontrybutu, aby odpowiedzi na kwestionariusz były kompletne i pełne znaczenia dla owocnej pracy Synodu. (...) Poprzez te odpowiedzi Kościoły lokalne dadzą wkład w przygotowanie Synodu, a Biskupi, jako Pasterze owiec, w jedności pomiędzy sobą i z Ojcem Świętym, przysposobią się do refleksji na temat tego wielkiego Sakramentu, którym żyje Kościół.
Również we Wprowadzeniu kard. Schotte stawia pytanie, dlaczego XI Synod Biskupów zajmie się właśnie tematem Eucharystii:
Ojcowie X Zwyczajnego Zgromadzenia Ogólnego Biskupów, zapytani pod koniec swych obrad w październiku 2001 roku o temat następnego spotkania, wśród wielu propozycji wskazali między innymi na problematykę eucharystyczną. (...) Ten właśnie temat wybrał Ojciec Święty i zdecydował poddać go wspólnemu rozważaniu Biskupów, którzy wezmą udział w XI Zgromadzeniu Zwyczajnym.
Na szczególne zauważenie zasługuje fakt, iż wybrany przez Papieża temat pokrywa się z tematem jego ubiegłorocznej encykliki. Ta okoliczność - pisze kard. Schotte - jest czymś wyjątkowym w historii Synodu Biskupów, w związku z tym zasługuje na szczególne podkreślenie, z uwagi na wpływ, jaki wywiera bezpośrednio na konsultacje, jak i też na same prace synodalne.
Nie dziwi fakt, iż do Synodu zwrócono się z prośbą o rozważanie materii, objętej zwyczajnym Magisterium papieskim. Rzeczą osobliwą jest raczej niewielka odległość w czasie jak też i zbieżność osoby: ten sam Papież, który niedawno pisał o Eucharystii, teraz powierza Synodowi ten sam argument.
Kard. Schotte wyjaśnia: Zgromadzenie synodalne ma charakter konsultacyjny. Także tym razem Biskupi nie zostają zwołani przez Ojca Świętego, aby Mu doradzać w sprawach doktrynalnych. (...) chodzi o wymogi i implikacje duszpasterskie Eucharystii w celebracji, w kulcie, w homiletyce, w dziełach miłosierdzia oraz na innych polach działania.
Odpowiedź na pytanie, dlaczego Papież wybrał temat, któremu już poświęcił oddzielny dokument - pisze kard. Schote - znajdujemy w bieżącej obserwacji życia Kościoła. Istnieje dzisiaj w Kościele "pilna potrzeba Eucharystii", której nikt nie kwestionuje, a która odwołuje się nie tyle do niepewności sformułowań - jak zdarzało się to w okresie Soboru Watykańskiego II - ile do konkretnego życia z Eucharystii, potrzebującego dzisiaj nowego usposobienia, pełnego miłości, wyrażonego w gestach wierności...
Wstęp (punkty 1-5) powraca do pytania: Dlaczego Synod o Eucharystii?
W Eucharystii, będącej szczytem i źródłem działalności Kościoła, lud Boży uczestniczy na mocy Chrztu świętego; jest ona bowiem "szczytem" chrześcijańskiej inicjacji, jak też i działalności apostolskiej, gdyż zakłada przynależność do wspólnoty Kościoła; jednocześnie, jest ona "źródłem", ponieważ stanowi pokarm dla życia oraz dla posłannictwa Kościoła (p. 2).
Tematyka poprzednich Synodów Biskupów podprowadzała do tematu Eucharystii. VI Synod Biskupów rozważał temat pojednania oraz - w ramach własnej kompetencji - również temat sakramentu pokuty, który jest naturalną drogą powrotu do wspólnoty z Chrystusem i z Kościołem. Szczyt tej wspólnoty osiąga się w Eucharystii (p. 3).
Wcześniej V Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne, mówiąc o rodzinie, skupiło uwagę na tej pierwotnej wspólnocie krwi i ducha, które znajduje źródło swojej żywotności w sakramencie małżeństwa: wielkiej tajemnicy, znaku jedności pomiędzy Chrystusem i Kościołem (p. 3).
Cztery ostatnie Synody Zwyczajne zajęły się podstawowymi elementami jedności kościelnej, jakimi są: wierni świeccy, kapłaństwo ministerialne, osoby konsekrowane, biskupi. Eucharystia opiera się właśnie na tej jedności eklezjalnej, po to, aby ją jeszcze bardziej udoskonalić - mówi Wstęp.
Dlatego tym razem w centrum uwagi znajdzie się sakrament, który ukazuje apostolskość i powszechność Kościoła oraz czyni, że Kościół wzrasta w jedności i świętości (p. 3).
Chodzi więc - precyzuje p. 3 - o postawienie Eucharystii w centrum uwagi Kościoła, tak na poziomie uniwersalnym jak i lokalnym, szczególnie w parafiach i we wspólnotach, o pogłębienie wiary w Eucharystię, o odnowę życia i misji chrześcijańskiej poszczególnych osób i wspólnot, o przyjęcie na nowo i coraz głębiej oraz w swojej całości nauczania Kościoła o Eucharystii.
Punkt 4 wskazuje szczególnie na trzy tematy, które będą przedmiotem pogłębienia:
a) Syn Boży, Jezus Chrystus poprzez gesty podczas Ostatniej Wieczerzy i szczególnie poprzez słowa: "To czyńcie na moją pamiątkę" nie pragnął tylko zwyczajnego posiłku przyjacielskiego, lecz Liturgii, prawdziwego kultu, adoracji Ojca "w duchu i prawdzie" (por. J 4, 24);
b) poprzez reformę liturgiczną nie zostało zniszczone wiekowe dziedzictwo Kościoła katolickiego lecz celem jej było działanie, zachowując wierność tradycji katolickiej, zmierzające do odnowy Liturgii, aby pomóc w uświęceniu chrześcijan;
c) rzeczywista obecność naszego Pana w Najświętszym Sakramencie jest spełnieniem wyłącznie Jego woli. On pragnął, aby Bóg - Emmanuel - mógł być dzisiaj i zawsze Bogiem bliskim człowiekowi, być jego Odkupicielem i Panem.
Prace Synodu Biskupów trzeba umieć umieścić wewnątrz całego Magisterium i doktryny Eucharystycznej, szczególnie w nauczaniu Soboru Watykańskiego II (...). Nauka o Eucharystii, oparta na Biblii, pismach patrystycznych i teologicznych, ze swoimi implikacjami katechetycznymi i mistagogicznymi, przenika wszystkie dokumenty Soboru Watykańskiego II i późniejszego Magisterium.
Wśród istotnych dokumentów, do których wraca się w Lineamentach wielokrotnie, jest także encyklika Pawła VI Mysterium fidei, następnie Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (wydanego w 1970 roku, poprawionego w 2000 roku), Katechizm Kościoła Katolickiego, Kodeks Prawa Kanonicznego Kościoła łacińskiego, Kanony Katolickich Kościołów Wschodnich, Instrukcję wydaną w celu aplikacji przepisów liturgicznych Kanonów Katolickich Kościołów Wschodnich z 1996 roku i oczywiście encyklikę Jana Pawła II Ecclesia de Eucharistia.
Lineamenta składają się z 7 rozdziałów:
I. Sakrament Nowego i Wiecznego Przymierza
II. Eucharystia: dar dla Kościoła, zawsze do odkrycia
III. Eucharystia: głoszona Tajemnica Wiary
IV. Liturgia Eucharystii
V. Mistagogia Eucharystyczna dla nowej ewangelizacji
VI. Eucharystia: dar do adorowania
VII. Eucharystia: dar misyjny
|
